Geplaatst: 26 januari 2010

Het kabinet heeft een studiecommissie ingesteld om te adviseren over ons belastingstelsel in het jaar 2020. Nu lijkt 2020 nog tamelijk ver weg, maar het geval wil dat er op dit moment ook twintig ambtelijke werkgroepen aan het studeren zijn om voorstellen te doen voor in totaal 35 miljard euro aan bezuinigingen. Met dat in achterhoofd komen de werkzaamheden van de ‘Commissie-2020’ in een ander daglicht te staan. Dat geldt dus ook voor de zeven adviezen die vooraanstaande wetenschappers onlangs aan de Commissie-2020 hebben aangeboden. Opvallend is dat, hoewel aan de 2020-operatie geen bezuinigingsopdracht is verbonden, er wel veel voorstellen worden aangedragen die extra belasting kunnen opleveren. Het belangrijkste mikpunt van de zeven adviezen is de eigen woning. In nagenoeg elk advies wordt ervoor gepleit om het huidige systeem van hypotheekrenteaftrek af te schaffen. In het ene advies wordt de eigen woning overgeheveld naar box 3, in het andere wordt het huis helemaal buiten de belastingheffing geplaatst. In beide gevallen is het einde oefening voor de renteaftrek. Ook de fiscaal gunstige opbouw van pensioen ligt in de adviezen onder vuur. De wetenschappers Leo Stevens en Lans Bovenberg combineren in hun advies de eigen woning en het pensioen. Het huidige stelsel verlokt in hun visie burgers om zich ‘tot de nok van hun huis vol te zuigen met hypotheekschuld onder gebruikmaking van allerlei weinig transparante financiële constructies’. Door de renteaftrek af te schaffen wordt het weer aantrekkelijk om af te lossen op de hypotheek. Daardoor dalen de woonlasten en bouwt men vermogen op, twee redenen om genoegen te (kunnen) nemen met een lager pensioen. Bovendien, voegen Stevens en Bovenberg daar nog aan toe, kunnen huiseigenaren voortaan kiezen voor simpele en inzichtelijke producten. Men neemt gewoon een lening, die in bijvoorbeeld twintig jaar wordt afgelost. Complexe verzekeringsproducten met aanlokkelijke benamingen maar tevens met onduidelijke risico’s en verborgen kosten kan men voortaan links laten liggen. Een andere gedachte die in veel van de adviezen terugkomt, is om de tariefstructuur van de inkomstenbelasting te vereenvoudigen. Door het hele inkomen tegen een vast tarief te belasten (de zogeheten vlaktaks) wordt het een stuk simpeler, ware het niet dat dit inkomenseffecten oproept die de adviseurs niet acceptabel vinden. De een wil aan de onderkant maatregelen, hetzij door heffingskortingen hetzij door het bestaansminimum vrij te stellen van belastingheffing. De ander wil een ‘supertarief’ voor inkomens boven de balkenendenorm. Dat soort reparatiemaatregelen gaat natuurlijk weer ten koste van de eenvoud. Het idee van hoogleraar Cnossen om de inkomstenbelasting zodanig te vereenvoudigen dat de aangifte voor de meeste mensen voortaan op een ansichtkaart kan worden gedaan, zie ik dan ook niet snel werkelijkheid worden. Al met al zijn het interessante gedachten die het lezen zeker waard zijn. Niet alleen om te weten hoe ons belastingstelsel er over tien jaar uit ziet, maar vooral omdat de kans me groot lijkt dat bij de naderende bezuinigingsoperatie een aantal krenten uit de 2020-pap zullen worden gepikt, vooral als die flink geld opleveren. En dan komt zo’n theoretisch vergezicht ineens erg dichtbij!